Anduk blog Żarty się skończyły!

29 września 1957 – katastrofa nuklearna na Uralu.

„Ludzie, ze schodzącą z twarzy dłoni i innych części ciała skórą, uciekali w panice, nie wiedząc, co jest przyczyną nagłej choroby”. Tak brzmi opis skutków katastrofy nuklearnej, do której doszło we wrześniu 1957 r. w Kysztymie (bądź – jak kto woli – Kystymie, Kistymie lub Kystynie) na rosyjskim Uralu.

Pogłoski o tej tragedii krążyły już dziesiątki lat temu, jednak niemal nikt nie wiedział, co tak naprawdę się tam wydarzyło. Mówiono o czymś iście potwornym – wybuchu atomowym nuklearnych odpadów (które przekroczyły masę krytyczną) lub przypadkowym odpaleniu bomby atomowej.

Opinia publiczna w krajach zachodnich dowiedziała się o tym zdarzeniu już w 1979 r., kiedy to ujawnił je Żores Medwiediew – radziecki biogenetyk, który uciekł z ZSRR na Zachód. Mieszkańcy krajów za „żelazną kurtyną” w olbrzymiej większości nie wiedzieli o nim nic, lub w najlepszym razie mieli na jego temat nader blade pojęcie. Prawda o tym, co stało się we wrześniu 1957 w Kysztymie mogła dotrzeć do nich dopiero po upadku komunizmu. Ale i tak z powodzeniem można się założyć, że większość ludzi o tej katastrofie nigdy nie słyszała – mimo, że jej skutki mogły być gorsze nawet od efektów słynnej katastrofy reaktora atomowego w elektrowni atomowej w Czarnobylu, do której doszło 26 kwietnia 1986.

Zamknięte miasto

A było tak. Od czasu II wojny światowej położony w Obwodzie Czelabińskim Kysztym był tzw. miastem zamkniętym – oznaczonym najpierw jako „Czelabińsk 40” później jako „Czelabińsk 65”. Ogłoszenie tego miasta strefą niedostępną dla ludzi z zewnątrz wiązało się ze stworzeniem w nim Kombinatu Chemicznego „Majak” („Latarnia”), który specjalizował się w produkcji broni chemicznej. Jednym z komponentów tej broni były radioaktywne odpady (plutonu), które gromadzono w podziemnym zbiorniku.

Wysadziło 2,5 metra betonu

29 września 1957 r. doszło do awarii urządzeń, których zadaniem było chłodzenie gorących odpadów w zbiorniku. W efekcie silnego wzrostu temperatury doszło do eksplozji, której siła była tak wielka, że wyrzuciła w powietrze grubą na 2,5 pokrywę zbiornika. W powietrze wyleciało 70 -80 ton płynnych, wysoce radioaktywnych odpadów. Skażenie objęło obszar 23 000 km?, na którym żyło 270 000 ludzi.

Ile było ofiar?

Kwestia rozmiarów katastrofy atomowej w 1957 r. na Uralu jest przedmiotem sporów. Według oficjalnych danych, w wyniku wspomnianego zdarzenia zmarło 200 ludzi, 10 000 ewakuowano, a 470 000 zostało narażonych na wysokie dawki promieniowania. Organizacja ekologiczna Greenpeace utrzymuje natomiast, że katastrofa ta spowodowało śmierć 8 000, a może nawet 13 000 ludzi. Gdyby tak rzeczywiście było, byłaby to największa katastrofa nuklearna w dotychczasowej historii.

Z łopatami

Z ludźmi obwinionymi za dopuszczenie do katastrofy władza radziecka obeszła się surowo. Jeden z rosyjskich fizyków pamiętających to wydarzenie opowiadał ojcu niżej podpisanego, że zapędzono ich do likwidacji skażenia z gołymi łopatami w ręku - skazując na śmierć bez sądu.

Wciąż trudno

Jak było naprawdę – trudno powiedzieć. Niewątpliwym faktem jest, że 30 wiosek znikło z mapy. Warto też zauważyć, że zamknięte miasta, takie jak Czelabińsk-65 wciąż w Rosji istnieją. Wprawdzie od 1992 r. ich istnienie nie jest już tajemnicą, a liczba takich miast (czy jak kto woli stref – po rosyjsku nazywają się one Zakrytyje Administratywno – Teritorialnyje Abrazowanija – w skrócie ZATO) uległa zmniejszeniu, to jednak wciąż istnieje 45 obszarów niedostępnych (bez specjalnego zezwolenia) dla wszelkich ludzi z zewnątrz. Na obszarach tych żyje 1 345 000 ludzi, co stanowi blisko 1% całej ludności Rosji. W kraju, gdzie wciąż istnieją całe – duże niekiedy – zamknięte miejscowości, czego jak czego, ale pełnej jawności spodziewać się nie należy.

Bartłomiej Kozłowski, 2007
źródło: klik

Powiązany z tym jest artykuł Krzysztofa Łozińskiego o próbnych testach jądrowych w przeszłości. Włos się jeży na głowie ile dla wojskowych znaczy życie człowieka.